کنترل خطا در فرم‌های اکسس با رویداد On Error

در Microsoft Access، مخصوصاً هنگام کار با فرم‌ها، همیشه احتمال بروز خطا وجود دارد؛ مثل وارد کردن مقدار تکراری در فیلدی که نباید تکراری باشد، حذف رکوردی که در جدول دیگر استفاده شده، وارد کردن مقدار نامعتبر، نقض رابطه بین جدول‌ها و غیره.

در Access برای کنترل خطا دو روش مهم داریم:

کنترل خطا داخل کدهای VBA با دستورهای On Error GoTo
کنترل خطاهای سطح فرم با رویداد On Error فرم

در این مقاله تمرکز ما روی روش دوم است؛ یعنی رویداد On Error در فرم و کدی که داخل زیرروال زیر نوشته می‌شود:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

End Sub

رویداد On Error فرم چیست؟

رویداد On Error در فرم زمانی اجرا می‌شود که خود فرم Access هنگام کار با داده‌ها دچار خطا شود.

مثلاً وقتی کاربر در فرم:

مقدار تکراری وارد کند؛
مقدار اجباری را خالی بگذارد؛
رکوردی را حذف کند که در جدول دیگری به آن وابستگی وجود دارد؛
داده‌ای با نوع نادرست وارد کند؛
محدودیت‌های جدول یا رابطه‌ها را نقض کند؛
خطای Data Validation رخ دهد؛

در این حالت Access معمولاً یک پیام خطای پیش‌فرض و گاهی نامفهوم نمایش می‌دهد.

اما با استفاده از رویداد Form_Error می‌توانیم پیام‌های خطای Access را کنترل کنیم و پیام‌های واضح‌تر و فارسی‌تر به کاربر نمایش دهیم.

ساختار رویداد On Error در فرم

کد رویداد On Error فرم معمولاً به شکل زیر است:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

End Sub

این زیرروال دو پارامتر مهم دارد:

پارامتر	توضیح
DataErr	شماره خطای رخ‌داده‌شده در فرم
Response	مشخص می‌کند Access بعد از خطا چه واکنشی نشان دهد

پارامتر DataErr چیست؟

DataErr شماره خطایی است که Access تولید کرده است.

مثلاً اگر کاربر مقدار تکراری وارد کند، ممکن است خطایی با شماره خاصی مثل 3022 رخ دهد.

با بررسی مقدار DataErr می‌توانیم تشخیص دهیم چه نوع خطایی رخ داده و پیام مناسب نمایش دهیم.

مثال:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

MsgBox "شماره خطا: " & DataErr

End Sub

این کد برای پیدا کردن شماره خطا مفید است. وقتی خطایی رخ دهد، شماره آن نمایش داده می‌شود.

پارامتر Response چیست؟

پارامتر Response تعیین می‌کند بعد از کنترل خطا، Access چه کاری انجام دهد.

مقادیر مهم آن عبارت‌اند از:

مقدار	توضیح
acDataErrDisplay	Access پیام خطای پیش‌فرض خودش را نمایش دهد
acDataErrContinue	Access پیام پیش‌فرض را نمایش ندهد و ادامه دهد

معمولاً وقتی خودمان پیام سفارشی نشان می‌دهیم، باید مقدار Response را برابر با acDataErrContinue قرار دهیم.

مثال:

Response = acDataErrContinue

اگر این کار را نکنیم، ممکن است هم پیام ما نمایش داده شود و هم پیام پیش‌فرض Access.

مثال ساده از کنترل خطا در On Error فرم

فرض کنید در یک فرم ثبت مشتری، فیلد NationalCode نباید تکراری باشد. اگر کاربر کد ملی تکراری وارد کند، Access خطای تکراری بودن کلید یا ایندکس را نمایش می‌دهد.

می‌توانیم این خطا را این‌گونه کنترل کنیم:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار قبلاً ثبت شده است. لطفاً مقدار دیگری وارد کنید.",
vbExclamation, "خطای تکراری بودن داده"

Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطایی در فرم رخ داده است." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & DataErr, _
vbCritical, "خطای فرم"

Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

در این مثال:

اگر خطای 3022 رخ دهد، پیام فارسی نمایش داده می‌شود.
پیام پیش‌فرض Access نمایش داده نمی‌شود.
برای سایر خطاها، شماره خطا نمایش داده می‌شود تا بتوان بعداً آن را بررسی کرد.

رویداد On Error فرم دقیقاً چه خطاهایی را مدیریت می‌کند؟

رویداد Form_Error بیشتر برای خطاهایی مناسب است که در سطح فرم و داده رخ می‌دهند، نه الزاماً داخل کدهای VBA شما.

مثلاً:

1. خطای مقدار تکراری

اگر یک فیلد دارای Index با حالت No Duplicates باشد و کاربر مقدار تکراری وارد کند، خطایی مانند 3022 رخ می‌دهد.

Case 3022
MsgBox "این مقدار تکراری است و قبلاً ثبت شده.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

2. خطای حذف رکورد وابسته

اگر بخواهید رکوردی را حذف کنید که در جدول دیگری استفاده شده، Access اجازه حذف نمی‌دهد.

مثلاً حذف یک مشتری که برای او فاکتور ثبت شده است.

Case 3200
MsgBox "این رکورد قابل حذف نیست، زیرا در بخش‌های دیگر استفاده شده است.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

یا گاهی خطای مشابه:

Case 3201
MsgBox "امکان حذف یا تغییر این رکورد وجود ندارد، چون رکوردهای وابسته دارد.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

3. خطای نقض رابطه بین جدول‌ها

اگر کاربر مقداری وارد کند که در جدول اصلی وجود ندارد، ممکن است خطای رابطه رخ دهد.

مثلاً در جدول سفارش‌ها، کد مشتری وارد شود ولی آن مشتری در جدول مشتریان وجود نداشته باشد.

Case 3314
MsgBox "یکی از فیلدهای ضروری خالی است یا مقدار آن معتبر نیست.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

4. خطای خالی گذاشتن فیلد اجباری

اگر در جدول، خاصیت Required برای یک فیلد فعال باشد و کاربر آن را خالی بگذارد، Access خطا می‌دهد.

Case 3314
MsgBox "لطفاً همه فیلدهای اجباری را تکمیل کنید.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

5. خطای نوع داده

اگر کاربر در فیلد عددی، متن وارد کند یا مقدار نامعتبر وارد شود، خطای تبدیل داده یا نوع داده رخ می‌دهد.

Case 2113
MsgBox "مقدار وارد شده با نوع داده این فیلد سازگار نیست.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

نمونه کامل‌تر برای فرم در Access

کد زیر یک نمونه مناسب برای استفاده عمومی در فرم‌هاست:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار قبلاً ثبت شده است." & vbCrLf &
"لطفاً مقدار غیرتکراری وارد کنید.",
vbExclamation, "خطای داده تکراری"

Response = acDataErrContinue

Case 3200, 3201
MsgBox "این رکورد قابل حذف یا تغییر نیست، زیرا در رکوردهای دیگر استفاده شده است.",
vbExclamation, "خطای ارتباط بین داده‌ها"

Response = acDataErrContinue

Case 3314
MsgBox "یکی از فیلدهای ضروری خالی مانده است." & vbCrLf &
"لطفاً اطلاعات لازم را کامل کنید.",
vbExclamation, "اطلاعات ناقص"

Response = acDataErrContinue

Case 2113
MsgBox "مقدار وارد شده با نوع داده فیلد سازگار نیست." & vbCrLf &
"لطفاً مقدار صحیح وارد کنید.",
vbExclamation, "خطای نوع داده"

Response = acDataErrContinue

Case 2169
MsgBox "امکان ذخیره رکورد وجود ندارد، زیرا اطلاعات وارد شده معتبر نیست.",
vbExclamation, "خطای ذخیره رکورد"

Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطایی در فرم رخ داده است." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & DataErr,
vbCritical, "خطای ناشناخته"

Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

چطور رویداد On Error را در فرم فعال کنیم؟

برای نوشتن این کد در فرم:

فرم را در حالت Design View باز کنید.
روی مربع گوشه بالا سمت چپ فرم کلیک کنید تا خود فرم انتخاب شود.
پنجره Property Sheet را باز کنید.
به تب Event بروید.
رویداد On Error را پیدا کنید.
مقدار آن را روی [Event Procedure] قرار دهید.
روی دکمه سه‌نقطه ... کلیک کنید.
وارد محیط VBA می‌شوید.
کد را داخل زیرروال Form_Error بنویسید.

تفاوت On Error در VBA با On Error فرم

این بخش خیلی مهم است.

در Access دو مفهوم شبیه ولی متفاوت داریم:

1. دستور On Error GoTo در VBA

این دستور برای کنترل خطا داخل کدهای VBA استفاده می‌شود.

مثلاً:

Private Sub cmdSave_Click()

On Error GoTo ErrHandler

DoCmd.RunCommand acCmdSaveRecord

MsgBox "رکورد ذخیره شد.", vbInformation

Exit Sub

ErrHandler:
MsgBox "خطا در ذخیره رکورد: " & Err.Description, vbCritical

End Sub

اینجا اگر در همین کد خطایی رخ دهد، به بخش ErrHandler می‌رود.

2. رویداد Form_Error

این رویداد برای خطاهای سطح فرم و داده استفاده می‌شود.

مثلاً کاربر مقدار تکراری وارد کند یا رکوردی با نقض رابطه ذخیره شود. این خطا ممکن است مستقیماً در کد شما اتفاق نیفتد، بلکه خود Access هنگام ذخیره فرم آن را تولید کند.

خطاهای خارج از رویدادهای دیگر یعنی چه؟

گاهی خطا مستقیماً داخل یک رویداد مثل Click، BeforeUpdate یا AfterUpdate رخ نمی‌دهد.

مثلاً کاربر فقط در فرم تایپ می‌کند و بعد می‌خواهد به رکورد بعدی برود. در این لحظه Access تلاش می‌کند رکورد را ذخیره کند. اگر خطا رخ دهد، ممکن است هیچ کد خاصی در دکمه یا رویداد خاصی اجرا نشده باشد.

نمونه‌ها:

کاربر از رکورد خارج می‌شود و Access به‌صورت خودکار ذخیره می‌کند.
کاربر فرم را می‌بندد.
کاربر به رکورد بعدی می‌رود.
کاربر فیلد اجباری را خالی گذاشته است.
کاربر مقدار تکراری وارد کرده است.
کاربر رکوردی را حذف می‌کند.
کاربر از Navigation Button فرم استفاده می‌کند.
Access هنگام اعمال رابطه‌ها خطا می‌دهد.

در این شرایط، رویداد Form_Error می‌تواند خطا را بگیرد.

یعنی حتی اگر شما در هیچ دکمه‌ای کد ذخیره ننوشته باشید، وقتی خود Access هنگام ذخیره خودکار خطا می‌دهد، Form_Error اجرا می‌شود.

مثال عملی: خطای خارج از رویداد Click

فرض کنید فرمی دارید که به جدول Customers وصل است.

در جدول، فیلد NationalCode دارای ایندکس No Duplicates است.

کاربر کد ملی تکراری وارد می‌کند و سپس با موس روی رکورد بعدی کلیک می‌کند.

در این حالت شاید هیچ دکمه‌ای کلیک نشده باشد و هیچ رویداد خاصی از طرف شما اجرا نشود، اما Access هنگام ذخیره رکورد خطا می‌دهد.

اینجاست که این کد اجرا می‌شود:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

If DataErr = 3022 Then
MsgBox "کد ملی وارد شده قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation, "خطای کد ملی تکراری"
Response = acDataErrContinue
End If

End Sub

پس خطا بدون اینکه داخل cmdSave_Click یا رویداد دیگری باشد، توسط Form_Error مدیریت می‌شود.

استفاده ترکیبی از BeforeUpdate و Form_Error

بهترین روش این است که خطاهای قابل پیش‌بینی را قبل از ذخیره کنترل کنیم و خطاهای باقی‌مانده را در Form_Error بگیریم.

مثلاً در رویداد BeforeUpdate بررسی کنیم که نام مشتری خالی نباشد:

Private Sub Form_BeforeUpdate(Cancel As Integer)

If Nz(Me.CustomerName, "") = "" Then
MsgBox "لطفاً نام مشتری را وارد کنید.", vbExclamation, "اطلاعات ناقص"
Cancel = True
Me.CustomerName.SetFocus
End If

End Sub

اما برای خطاهای دیتابیسی مثل مقدار تکراری یا نقض رابطه، از Form_Error استفاده کنیم:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار تکراری است.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطای شماره " & DataErr & " رخ داده است.", vbCritical
Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

چرا فقط Form_Error کافی نیست؟

اگرچه Form_Error مفید است، اما نباید همه اعتبارسنجی‌ها را فقط به آن بسپاریم.

مثلاً اگر کاربر نام مشتری را خالی گذاشته، بهتر است قبل از اینکه Access خطای جدولی بدهد، خودمان پیام مناسب نمایش دهیم.

بنابراین:

نوع کنترل	محل مناسب
بررسی خالی نبودن فیلدها	BeforeUpdate
بررسی فرمت کد ملی، موبایل، ایمیل	BeforeUpdate یا BeforeUpdate کنترل
خطای مقدار تکراری	Form_Error یا بررسی با DCount
خطای رابطه بین جدول‌ها	Form_Error
خطای حذف رکورد وابسته	Form_Error
خطای داخل کد VBA	On Error GoTo در همان کد

نمونه ترکیبی کامل برای یک فرم مشتری

فرض کنید فرم شما این فیلدها را دارد:

CustomerName
NationalCode
Mobile

کد پیشنهادی:

Private Sub Form_BeforeUpdate(Cancel As Integer)

If Nz(Me.CustomerName, "") = "" Then
MsgBox "لطفاً نام مشتری را وارد کنید.", vbExclamation, "نام مشتری"
Cancel = True
Me.CustomerName.SetFocus
Exit Sub
End If

If Nz(Me.NationalCode, "") = "" Then
MsgBox "لطفاً کد ملی را وارد کنید.", vbExclamation, "کد ملی"
Cancel = True
Me.NationalCode.SetFocus
Exit Sub
End If

If Len(Nz(Me.NationalCode, "")) <> 10 Then
MsgBox "کد ملی باید ۱۰ رقم باشد.", vbExclamation, "کد ملی نامعتبر"
Cancel = True
Me.NationalCode.SetFocus
Exit Sub
End If

End Sub

و برای خطاهای سطح فرم:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "کد ملی یا مقدار وارد شده تکراری است و قبلاً ثبت شده.",
vbExclamation, "خطای تکراری"

Response = acDataErrContinue

Case 3314
MsgBox "یکی از فیلدهای اجباری خالی مانده است.",
vbExclamation, "اطلاعات ناقص"

Response = acDataErrContinue

Case 2113
MsgBox "نوع داده وارد شده صحیح نیست." & vbCrLf &
"لطفاً مقدار را بررسی کنید.",
vbExclamation, "خطای نوع داده"

Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطایی هنگام ذخیره یا ویرایش اطلاعات رخ داده است." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & DataErr,
vbCritical, "خطای فرم"

Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

کنترل خطا هنگام حذف رکورد

برای کنترل بهتر حذف، می‌توانید از رویداد Delete یا BeforeDelConfirm هم استفاده کنید، اما خطاهای نهایی حذف وابسته را Form_Error می‌تواند بگیرد.

مثلاً:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3200, 3201
MsgBox "این رکورد قابل حذف نیست، چون در جدول‌های دیگر استفاده شده است.", _
vbExclamation, "حذف غیرمجاز"

Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطای شماره " & DataErr & " رخ داده است.", vbCritical
Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

کنترل خطاهای داخل دکمه‌ها با Form_Error انجام نمی‌شود؟

نکته مهم:

Form_Error جایگزین کامل On Error GoTo در کدهای VBA نیست.

اگر داخل یک دکمه کدی بنویسید و آن کد خطا بدهد، بهتر است همان‌جا با On Error GoTo کنترل شود.

مثلاً:

Private Sub cmdOpenReport_Click()

On Error GoTo ErrHandler

DoCmd.OpenReport "rptCustomers", acViewPreview

Exit Sub

ErrHandler:
MsgBox "امکان باز کردن گزارش وجود ندارد." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & Err.Number & vbCrLf &
"توضیح: " & Err.Description, _
vbCritical, "خطا در گزارش"

End Sub

اگر این کنترل خطا را ننویسید، ممکن است خطا به شکل استاندارد VBA نمایش داده شود و الزاماً توسط Form_Error گرفته نشود.

پس قانون کلی:

خطاهای مربوط به عملیات فرم و داده‌ها را با Form_Error بگیرید، اما خطاهای داخل کدهای VBA را با On Error GoTo کنترل کنید.

استفاده از تابع مشترک برای مدیریت خطاها

اگر چند فرم دارید، بهتر است برای جلوگیری از تکرار کد، یک تابع عمومی بسازید.

در یک Module عمومی بنویسید:

Public Function HandleFormError(ByVal DataErr As Integer) As Boolean

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation, "خطای تکراری"
HandleFormError = True

Case 3200, 3201
MsgBox "این رکورد قابل حذف یا تغییر نیست، چون در جای دیگری استفاده شده است.", _
vbExclamation, "خطای ارتباط داده‌ها"
HandleFormError = True

Case 3314
MsgBox "یکی از فیلدهای ضروری خالی است.", vbExclamation, "اطلاعات ناقص"
HandleFormError = True

Case 2113
MsgBox "مقدار وارد شده با نوع داده فیلد سازگار نیست.", vbExclamation, "خطای نوع داده"
HandleFormError = True

Case Else
HandleFormError = False

End Select

End Function

بعد در هر فرم فقط بنویسید:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

If HandleFormError(DataErr) Then
Response = acDataErrContinue
Else
MsgBox "خطای ناشناخته در فرم رخ داده است." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & DataErr,
vbCritical, "خطای فرم"

Response = acDataErrContinue
End If

End Sub

این روش برای پروژه‌های بزرگ در Access بسیار تمیزتر است.

ثبت خطاها در جدول Log

در برنامه‌های جدی‌تر بهتر است خطاها فقط نمایش داده نشوند، بلکه در یک جدول ذخیره شوند.

مثلاً جدولی به نام tblErrorLog بسازید با فیلدهای زیر:

نام فیلد	نوع داده
LogID	AutoNumber
ErrorDate	Date/Time
FormName	Short Text
ErrorNumber	Number
ErrorDescription	Long Text
UserName	Short Text

سپس در ماژول عمومی:

Public Sub LogFormError(ByVal FormName As String, ByVal ErrorNumber As Long, ByVal ErrorDescription As String)

On Error Resume Next

CurrentDb.Execute
"INSERT INTO tblErrorLog " &
"(ErrorDate, FormName, ErrorNumber, ErrorDescription, UserName) " &
"VALUES " &
"(Now(), '" & Replace(FormName, "'", "''") & "', " & ErrorNumber & ", '" &
Replace(ErrorDescription, "'", "''") & "', '" &
Replace(Environ$("Username"), "'", "''") & "')", _
dbFailOnError

End Sub

و در فرم:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Call LogFormError(Me.Name, DataErr, AccessError(DataErr))

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation, "خطای تکراری"
Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطایی در فرم رخ داده است." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & DataErr,
vbCritical, "خطای فرم"

Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

تابع AccessError(DataErr) توضیح خطای Access را بر اساس شماره خطا برمی‌گرداند.

استفاده از AccessError برای نمایش توضیح خطا

Access تابعی به نام AccessError دارد که می‌تواند توضیح خطا را از روی شماره خطا نمایش دهد.

مثال:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

MsgBox "شماره خطا: " & DataErr & vbCrLf &
"توضیح خطا: " & AccessError(DataErr),
vbCritical, "خطای فرم"

Response = acDataErrContinue

End Sub

این روش برای مرحله تست و Debug بسیار مفید است.

البته برای کاربر نهایی بهتر است پیام‌ها ساده و قابل فهم باشند.

حالت مناسب برای مرحله توسعه

در زمان طراحی برنامه، بهتر است شماره خطا و توضیح کامل را ببینید:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

MsgBox "DataErr: " & DataErr & vbCrLf &
"Description: " & AccessError(DataErr),
vbInformation, "Debug Form Error"

Response = acDataErrContinue

End Sub

بعد از اینکه خطاهای رایج را شناختید، برای هرکدام پیام فارسی مناسب تعریف کنید.

حالت مناسب برای نسخه نهایی برنامه

در نسخه نهایی، بهتر است پیام‌ها کاربرپسند باشند:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این اطلاعات قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation, "اطلاعات تکراری"
Response = acDataErrContinue

Case 3200, 3201
MsgBox "این رکورد به اطلاعات دیگری وابسته است و قابل حذف نیست.",
vbExclamation, "عدم امکان حذف"

Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "عملیات انجام نشد. لطفاً اطلاعات را بررسی کنید یا با پشتیبان سیستم تماس بگیرید.",
vbCritical, "خطا"

Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

چند شماره خطای رایج در فرم‌های Access

شماره خطا	معنی رایج
3022	مقدار تکراری در فیلد دارای Index بدون تکرار
3200	حذف یا تغییر رکورد به دلیل وجود رکورد وابسته ممکن نیست
3201	رابطه بین جدول‌ها مانع حذف یا تغییر شده است
3314	فیلد اجباری خالی مانده یا مقدار لازم وارد نشده
2113	مقدار وارد شده با نوع داده فیلد سازگار نیست
2169	عملیات ذخیره یا تغییر داده انجام نشد
2237	مقدار وارد شده با قانون اعتبارسنجی سازگار نیست
2107	مقدار وارد شده با تنظیمات کنترل سازگار نیست
3058	نوع داده یا مقدار در عملیات پایگاه داده مشکل دارد

نکته: شماره خطاها ممکن است بسته به محل بروز خطا، نوع جدول، نوع کنترل و شرایط فرم کمی متفاوت باشند. بهترین کار این است که در مرحله تست، DataErr و AccessError(DataErr) را نمایش دهید.

آیا می‌توان با Form_Error همه خطاها را گرفت؟

خیر.

رویداد Form_Error برای خطاهای مربوط به فرم و داده بسیار مفید است، اما همه خطاهای برنامه را کنترل نمی‌کند.

مثلاً این خطاها بهتر است با On Error GoTo کنترل شوند:

باز کردن گزارش؛
اجرای Query با کد؛
کار با فایل‌ها؛
خروجی گرفتن Excel یا PDF؛
اتصال به پایگاه داده خارجی؛
خطای محاسباتی در VBA؛
ارجاع به کنترل یا فرمی که وجود ندارد؛
خطا در توابع سفارشی.

مثال:

Private Sub cmdExport_Click()

On Error GoTo ErrHandler

DoCmd.OutputTo acOutputReport, "rptSales", acFormatPDF, "D:\Sales.pdf"

MsgBox "فایل PDF ساخته شد.", vbInformation

Exit Sub

ErrHandler:
MsgBox "خطا در خروجی گرفتن PDF." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & Err.Number & vbCrLf &
"توضیح: " & Err.Description, _
vbCritical, "خطا"

End Sub

الگوی پیشنهادی حرفه‌ای برای فرم‌های Access

برای یک فرم استاندارد، بهتر است سه لایه کنترل خطا داشته باشید:

لایه اول: اعتبارسنجی قبل از ذخیره

در Form_BeforeUpdate:

Private Sub Form_BeforeUpdate(Cancel As Integer)

If Nz(Me.CustomerName, "") = "" Then
MsgBox "نام مشتری الزامی است.", vbExclamation
Cancel = True
Me.CustomerName.SetFocus
Exit Sub
End If

End Sub

لایه دوم: کنترل خطاهای فرم

در Form_Error:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطای فرم: " & DataErr, vbCritical
Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

لایه سوم: کنترل خطاهای کد VBA

داخل هر رویداد یا دکمه‌ای که کد دارد:

Private Sub cmdSave_Click()

On Error GoTo ErrHandler

If Me.Dirty Then
Me.Dirty = False
End If

MsgBox "رکورد ذخیره شد.", vbInformation

Exit Sub

ErrHandler:
MsgBox "خطا در ذخیره رکورد." & vbCrLf &
"شماره خطا: " & Err.Number & vbCrLf &
Err.Description, _
vbCritical

End Sub

نکات مهم هنگام استفاده از Form_Error

1. همیشه Response را مشخص کنید

اگر پیام سفارشی نمایش می‌دهید، حتماً بنویسید:

Response = acDataErrContinue

در غیر این صورت ممکن است Access پیام خودش را هم نمایش دهد.

2. برای خطاهای ناشناخته، شماره خطا را نمایش دهید

در مرحله توسعه:

MsgBox "خطای ناشناخته: " & DataErr & vbCrLf & AccessError(DataErr)

3. اعتبارسنجی ساده را زودتر انجام دهید

مثلاً خالی بودن نام، کد ملی اشتباه یا موبایل ناقص را در BeforeUpdate کنترل کنید، نه اینکه صبر کنید جدول خطا بدهد.

4. برای خطاهای تکراری می‌توانید قبل از ذخیره هم بررسی کنید

مثلاً:

If DCount("*", "tblCustomers", "NationalCode='" & Me.NationalCode & "'") > 0 Then
MsgBox "این کد ملی قبلاً ثبت شده است.", vbExclamation
End If

اما این روش باید با دقت نوشته شود، مخصوصاً هنگام ویرایش رکورد موجود.

برای حالت ویرایش بهتر است ID رکورد فعلی را مستثنی کنید:

If DCount("*", "tblCustomers", _
"NationalCode='" & Me.NationalCode & "' AND CustomerID<>" & Nz(Me.CustomerID, 0)) > 0 Then

MsgBox "این کد ملی قبلاً برای شخص دیگری ثبت شده است.", vbExclamation
End If

با این حال، حتی اگر از DCount استفاده کنید، بهتر است باز هم خطای 3022 را در Form_Error کنترل کنید، چون احتمال خطا در لحظه ذخیره همچنان وجود دارد.

جمع‌بندی

رویداد On Error فرم در Access 2024 یکی از بهترین ابزارها برای کنترل خطاهای سطح فرم و داده است.

این رویداد مخصوصاً زمانی کاربرد دارد که خطا مستقیماً داخل کدهای شما رخ نمی‌دهد، بلکه Access هنگام ذخیره، حذف، جابه‌جایی رکورد یا اعمال محدودیت‌های جدول و رابطه‌ها خطا تولید می‌کند.

الگوی مناسب این است:

Private Sub Form_Error(DataErr As Integer, Response As Integer)

Select Case DataErr

Case 3022
MsgBox "این مقدار تکراری است.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

Case 3200, 3201
MsgBox "این رکورد به اطلاعات دیگری وابسته است و قابل حذف نیست.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

Case 3314
MsgBox "لطفاً فیلدهای ضروری را تکمیل کنید.", vbExclamation
Response = acDataErrContinue

Case Else
MsgBox "خطایی در فرم رخ داده است. شماره خطا: " & DataErr, vbCritical
Response = acDataErrContinue

End Select

End Sub

اما نباید فراموش کرد:

Form_Error : برای خطاهای سطح فرم و داده است.
On Error GoTo برای خطاهای داخل کد VBA است.
BeforeUpdate : برای اعتبارسنجی قبل از ذخیره مناسب است.
بهترین سیستم کنترل خطا ترکیبی از هر سه روش است.

ورود با رمز عبور